Chi in Sardigna sa loritzina fiat in tempos colados isparghinada meda est bastante documentadu siat dae sas regortas de ex voto e fintzas dae sos documentos de archìviu moende dae su Seschentos. Sa tipologia est ampra meda e sa prenda est presente in paritzas formas e variantes. Isparghinadu meda est su modellu a chircu in filu de arghentu o de oro.
Chi in Sardigna sa loritzina fiat in tempos colados isparghinada meda est bastante documentadu siat dae sas regortas de ex voto e fintzas dae sos documentos de archìviu moende dae su Seschentos. Sa tipologia est ampra meda e sa prenda est presente in paritzas formas e variantes. Isparghinadu meda est su modellu a chircu in filu de arghentu o de oro, a s'ispissu cun figura zoomorfa iscrita in s'internu e cun unu ausìliu pro su cullegamentu de unu pendentile de coraddu o pasta de bidru. Manna fintzas s'isparghinadura de su tipu a butone ovale o tzirculare, in oro e cun cameu de coraddu ruju, cun a s'ispissu unu pendentile a gùtiu lisu o intalliadu in coraddu ruju, o de fica; a custas formas illonghiadas, paris a su colore ruju de su coraddu, ant dadu a s'ispissu balia màgicu-apotropàica.
Tìpicu de su cabu de giossu de s'ìsula est sa loritzina a fiocu, cun pendentile a frocu puru isse fatu subra una base de oro cun perlas "iscaramatzas" e, a bias, cun ismaltos. Sa loritzina de su tipu "a navicella", fatu dae duas làminas tzònchinas saldadas intre issas est presente in unoas cantas biddas meridionales de s'ìsula.
Diferente est sa terminologia cun sa cale s'inditant sas loritzinas: serente a su faeddu "arracadas", de derivatzione ladina catalana, bi sunt fintzas sos faeddos "nàrvas", "nàvras", "nàvres" e àteras variantes.
In gènere sas loritzinas las mutint "lòrigas" si fatas dae unu chircu (de oro o de prata), e "arracadas" cando b'at unu pendentile. Custa creze de loritzina podet tènnere formas diferentes e motivos de ondradura; gasi in Cuartu Santa Aleni "is arrecadas", pro su prus in filugrana de oro, tenent unu corpus tzentrale a pala (arrecadas a palia) cun rapresentatzione de unu caboniscu in intro de su chircu (arrecadas a caboniscu), una forma de lantione (arrecadas a lantioni) o si nono fintzas a forma de mura (arrecadas a mura).
In Durgale sas loritzinas (lòricas) las poniant totus sas fèminas de cada edade. Giai dae cando teniant un'annu de bida a sas pipias, comente in bona parte de sas biddas sardas, s'istampaiant su moddìmine de s'origra impreende su pitziante de una loritzina a chircu de prata. Sas loritzinas postas in sas dies de festa, diferentes in sa forma, ma semper fatas in oro, si partzint in duas partes, una de subra (pratu de pitzu) e una de suta (pratu de fundu) cullegada dae tres cadenìllias curtzas verticales e parallelas. Su tipu prus isparghinadu, connotu comente "lòrigas de rodedda" est fatu dae duos elementos lados ovales in filugrana de sos cales su de subra, chi tenet unu pitziante pro s'apicòngiu, est prus piticu ; ambos sos elementos sunt ondrados in intro etotu cun unu lìgiu istilizadu in làmina aplicada.
Una genia de loritzina durgalesa chi mantenet s'architetura gasi comente descritu in antis est cussa chi tenet in s'internu de sos duos elementos unu budrone de àghina. Àtera casta de loritzina presente in Durgale est cussu chi mutint " a lantione" a ue in sa parte de subra, a isfera cun pitziante, est apicadu unu corpu in làmina lisa a istùgiu a s'ispissu fatu in filugrana Sas lòrigas a càlighe tenet una istrutura chi assimìgiat a cussos giai descritos ma leant su nùmene dae sa forma de su pendentile fatu dechidu cun "iscaramatzas" aplicadas. De impreu fitianu sunt sas loritzinas fatas dae unu corpus superiore a chircu acumpangiadu dae unu pendentile cun cameu de coraddu (cara de coraddu) o unu tapu de gasteròpode marinu, ogru de Santa Lughia (faa marina)
In su Logudoro sas loritzinas prus isparghinadas sunt de su tipu a chircu cun corpu printzipale cun cameu de coraddu ruju (sa cara) e pindiligione de coraddu a gùtiu o manufica (sa fica); fiant pro su prus donu de asseguròngiu ma a bias sas pitzocas nche las teniant dae minoreddas.
Aggiornamento
Testi
Autore : Serra, Paolo Benito
Autore : Serra, Paolo Benito
Risultati 2 di 1129796
Visualizza TuttiVideo
Commenti