Butones

In sa bestimenta traditzionale sarda siat maschile chi femminile su butone teniat funtziones diferentes: crobados, sos butones agantzaiant su tzugru de sa camisa (butones de petorra), mentres, colende in sos traucos, agantzaiant sas mànigas de su gipone a s'artària de su bussu. Una creze de butones faghiat sa butonera de sa bestimenta femminile de festa logudoresa.
In sa bestimenta traditzionale sarda siat maschile chi femminile su butone teniat funtziones diferentes: crobados, sos butones agantzaiant su tzugru de sa camisa (butones de petorra), mentres, colende in sos traucos, agantzaiant sas mànigas de su gipone a s'artària de su bussu. Una creze de butones, in nùmeru variàbile dae sete a dòighi pro màniga, faghiat sa butonera de sa bestimenta femminile de festa logudoresa.

Pro su chi pertenet su materiale, sa prata est cussu prus impreadu, sende chi s'agatant fintzas cussos de oro. Faeddende de sa forma si podent distìnghere unos cantos grupos printzipales: a isfera cun calotas simmètricas, a forma isfèrica canteddu pistada (melegranada), a pigna cun calota inferiore emisfèrica e calota superiore cònica e a piastra tzirculare.
Pro su atenet s'isparghinadura si podet nàrrere a sa grussa chi sas forma de genia isfèrica e cussa a melagranada s'agatant in totu s'ìsula mancari si in una cantas àreas de prus e in àteras de mancu. Su butone cun calota superiore cònica est presente pro su prus in s'àrea de Nùgoro tantu chi custu butone est connotu cun su nùmene "a sa nugoresa". Su tipu a piastra est fatu a ghisa de unu discheddu de arghentu e a bias de una moneda cun unu apicadòrgiu che una cadenìllia o unu elementu a isnodadu cun unu gantzu a forma de T. Francu custu tipu, totus sos butones sunt fatos dae s'unione de duos elementos cofos saldados in sa base: duas emisferas, o una semisfera e unu elementu a conu.

Argumentende subra sa tècnica de costrutzione si podent distìnghere bator modellos base: in làmina lisa, in làmina istampada cun motivos a frores e geomètricos imprimidos a burinu (martzeddadu), filugrana a die a ispirales dopias a revessu postas in intro de istampos a forma de gùtiu, de tècnica mesturada cun calota inferiore in filugrana "a die" e calota superiore in làmina tutada de filigrana "a note" imboligada a ispirale. Su protzedimentu costrutivu de su butone si faghet semper cun sas cumponentes sìngulas costruidas in paris. Si cumentzat faghende elementos tzirculares lados de diàmetru apostivigadu in antis a tales chi de otènnere ogetos finidos (in làmina o filugrana) de pesu predeterminadu a manera aprossimada e a pustis dende sa curvadura chi li deghet pro mèdiu de sas butoneras intro de ue sos discos sunt istrecados cun imbutidòrgios. A pustis galu sas partes – fatas emisfèricas – sunt saldadas in sas bases. A sa saldadura sighit s'aplicatzione dàbile de grànulos e de su castone in sa calota de subra intregada a ospitare sa pedra (pro su prus turchese o granadu intalliadu. De nàrrere a parte est su chi pertenet a su butone nugoresu. Pro fàghere custu butone, petzi sa calota de suta est traballada cun su protzedimentu descritu. Sa calota de subra in làmina la modellant in unu arrimu cònicu de ferru; sighit duncas sa sardadura e posca s'aplicatzione de su castone e de sa filugrana a ispirale dae artu cara a bassu e s'unione sua a s'elementu emisfèricu inferiore chi tenet unu gantzu apicadòrgiu. Sa tzircunferèntzia de saldadura si rifinit posca e mascherada cun ondraduras in làmina grussa e rifinida a burinu cun tacheddos. S'inserimentu de sa pedra in su castone e sa lughidadura pro nche bogare tratas de òssidu, serrant su chircu de traballadura.

In medas biddas sos butones in filugrana o a piastra s'impitaiant pro agantzare e a su matessi tempus ondrare su gipone de s'òmine in dae in antis; fintzas in custu casu faghiant sa butonera.

Aggiornamento

11/5/2023 - 16:43